Khi giá xăng dầu cũng hết “dàn hàng ngang”

Đã có những tín hiệu rất đáng chú ý về việc gia tăng mức độ cạnh tranh trong nhiều lĩnh vực, kể cả với xăng dầu – mặt hàng mà không ít người dân vẫn cho là vẫn có sự độc quyền…

Từ cà phê đến xăng dầu

Ví dụ như chuỗi cửa hàng cà phê Starbucks tại Việt Nam, sau một thời gian khai trương ồn ào đã chững lại. Chịu sự cạnh tranh quyết liệt từ nhiều thương hiệu cà phê Việt Nam khác như Highlands coffee, Trung Nguyên hay The Coffee Bean, Starbucks bắt đầu chạy những sự kiện hay giảm giá sản phẩm nhằm giữ chân khách hàng, giữ nhịp tăng trưởng. Điều này rất ít khi xảy ra ở những thị trường lân cận như Singapore hay Malaysia...

Trên thị trường ô tô, Công ty Trường Hải gần đây cũng phải giảm giá nhiều sản phẩm xe du lịch để cạnh tranh với xe lắp ráp của các hãng như Toyota và xe nhập khẩu. Hay trong lĩnh vực xe đạp điện, Terra Motors Việt Nam mới đây cũng đã giảm tới gần 2 triệu cho cho một mẫu xe. Trên thị trường viễn thông, nhiều công ty vừa qua đã đưa ra những gói cước dịch vụ 3G khá thấp để giành thị phần cho những năm 2016-2017.

Thế nhưng tín hiệu đáng chú ý nhất gần đây là trên thị trường xăng dầu-một lĩnh vực mà không ít người dân vẫn cho là vẫn có sự độc quyền với sự có mặt của “ông lớn” Petrolimex. Có thể nói, thị trường này đã từ lâu không còn là “sân chơi” của riêng doanh nghiệp nhà nước mà đã có tới 7-8 công ty tư nhân, công ty cổ phần.

Trong khoảng 2 đợt điều chỉnh giá xăng dầu gần đây, đã có những dấu hiệu cạnh tranh trên thị trường này. Ví dụ, trong đợt giảm giá xăng dầu bán lẻ trong nước ngày 4/8/2015, giá bán lẻ xăng dầu định hướng do liên Bộ Công Thương-Tài chính quy định với xăng RON 92 là không quá 19.304 đồng/lít nhưng một số doanh nghiệp khác có giảm giá thấp hơn mức giá định hướng trên như Công ty TNHH Vận tải thủy bộ Hải Hà đã giảm tới 100 đồng/lít, còn mức giá 19.200 đồng/lít.

Petrolimex tuy không giảm nhiều so với giá bán định hướng nhưng lại bán giá xăng dầu với mức giá mới sớm hơn 30 phút so với các công ty khác. Việc áp dụng giá bán sớm hơn như vậy khiến các tổng đại lý, đại lý kinh doanh xăng dầu cho Petrolimex được mua với giá thấp hơn các DN khác, có lợi hơn và cũng giúp Petrolimex xả hàng nhanh hơn các công ty khác…

Trong đợt giảm giá xăng dầu gần nhất (ngày 19/8/2015), đã có nhiều DN giảm giá bán nhiều hơn so với giá bán xăng dầu định hướng từ 30-50 đồng/lít như Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ Long Hưng và Công ty TNHH Thương mại Công Minh bán thấp hơn 36 đồng/lít… Thời điểm áp dụng giá bán cũng đa dạng hơn: Công ty TNHH Thương mại Công Minh áp dụng giá bán mới sớm hơn 10 phút so với qui định còn Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ Long Hưng bán sớm hơn 15 phút.

Nhiều lý do khiến cạnh tranh hạn chế

Trái lại, nhiều lĩnh vực, nhiều sản phẩm, dịch vụ khác vẫn chưa có nhiều dấu hiệu cạnh tranh, thậm chí còn biểu hiện độc quyền hay liên kết độc quyền, chẳng hạn dịch vụ vận tải.

Sau nhiều đợt giảm giá xăng liên tục, theo tính toán, với mức độ giảm khoảng 1.900 đồng/lít so với giá xăng từ tháng 5/2015 thì mỗi km xe chạy, các hãng taxi phải giảm ít nhất 466 đồng/lít (khi xăng chiếm khoảng 39% tổng chi phí tạo nên giá thành dịch vụ taxi, tương đương khoảng 5.070 đồng/km).

Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Tổng thư ký Hội Thẩm định giá Việt Nam còn đưa ra tính toán cho rằng, giá xăng giảm 10% thì giá taxi phải giảm ít nhất 5%. Nhưng cho đến nay, tất cả các hãng taxi vẫn giữ nguyên giá cước.

Một điều đáng nói là ở một số thị trường hiện nay, sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cung cấp sản phẩm, dịch vụ đang bị hạn chế bởi những thủ tục, chính sách can thiệp nặng tính hành chính như áp giá trần, giá sàn…

Theo TS Ngô Trí Long, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học thị trường, giá cả của Bộ Tài chính, người ta chỉ áp giá sàn tại một thị trường không có cạnh tranh, để bảo vệ lợi ích người dân, xã hội. Còn áp giá sàn khi đang có cạnh tranh sẽ góp phần hạn chế DN mới tham gia thị trường, các DN đang có thị phần lớn sẽ cùng nhau thụ hưởng mức giá họ mong đợi trong khi có DN sẵn sàng giảm giá thì lại không được.

Nhưng đôi khi, ở nhiều sản phẩm, dịch vụ thiết yếu trên thị trường: gạo, dược phẩm…, tình trạng hạn chế cạnh tranh lại bị thúc đẩy từ chính nhu cầu, mong muốn của nhiều người dân vẫn muốn nhà nước có những biện pháp can thiệp vào thị trường.

Theo kết quả khảo sát mới đây của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam về niềm tin của người dân vào nhà nước và thị trường, tuy trên 80% người dân được hỏi ủng hộ xây dựng nền kinh tế thị trường và chỉ có 47% ý kiến đánh giá các chương trình bình ổn giá của nhà nước có hiệu quả, nhưng đáng ngạc nhiên, vẫn có tới 75% ý kiến muốn có sự can thiệp của nhà nước để bình ổn giá các mặt hàng thiết yếu.

Lý giải về điều này, TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, điều này không khó hiểu do việc vận hành kinh tế thị trường ở Việt Nam có thể chưa thực sự tạo niềm tin và đem lại hiệu quả tích cực cho xã hội, như tạo sự cạnh tranh, thúc đẩy giảm giá, cải thiện chất lượng sản phẩm, dịch vụ và do vậy khiến người dân có tâm lý mong chờ bàn tay can thiệp của nhà nước.

Theo TS Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, dù dụng ý của nhà nước khi can thiệp bằng biện pháp hành chính như giá trần, giá sàn… ở một số lĩnh vực là tốt, nhưng kinh tế thị trường bản chất là cạnh tranh và giá cả phải phản ánh đúng qua sự cạnh tranh của các DN. Và chỉ qua cạnh tranh của DN mới thấy sự can thiệp của nhà nước cần thiết ở khâu nào.

Theo chuyên gia này, ở thời điểm này, cần phải nhìn lại toàn bộ thị trường; sự cạnh tranh là thông tin, kênh phân phối, quan hệ giữa nhà cung ứng với các đại lý, kênh phân phối... Ví dụ về thông tin, DN phải minh bạch, đầy đủ hóa thông tin để người ta biết cái gì tốt nhất cho sự lựa chọn của người tiêu dùng, trên cơ sở đó, cơ quan quản lý mới xem xét đầy đủ các vấn đề ấy, biết chỗ nào can thiệp để đảm bảo cạnh tranh thì tốt hơn là cứ một mực đơn giản áp giá trần hay sàn…

Mạnh Quân ()

Thông tin khác