CCCS xử phạt Uber và Grab 9,5 triệu USD sau thương vụ tập trung kinh tế bị cấm

Ngày 24 tháng 9 năm 2018, Ủy ban Cạnh tranh và Bảo vệ Người tiêu dùng Singapore (“CCCS”) đã ban hành Quyết định xử phạt đối với Grab và Uber liên quan đến việc Uber bán mảng kinh doanh ở Đông Nam Á cho Grab để đổi lấy 27,5% giá trị tài sản (stake) của Grab. Thương vụ sáp nhập được hoàn tất vào ngày 26 tháng 3 năm 2018. CCCS nhận thấy Thương vụ đã làm giảm đáng kể cạnh tranh trong thị trường cung cấp dịch vụ gọi xe đến chở tại Singapore.

1. Những mốc thời gian chính
 
Ngày 09 tháng 3 năm 2018, CCCS đã gửi công văn cho Grab Inc. (“Grab”- Công ty Mua) và Uber Technologies, Inc. (“Uber” - công ty Mục tiêu) để giải thích quy định về ngưỡng tập trung kinh tế cần phải thông báo ở Singapore và quyền hạn của CCCS trong việc điều tra, ban hành các hướng dẫn, quyết định hình phạt tài chính, và/hoặc áp dụng các biện pháp tạm thời đối với các Bên. Tuy nhiên, Grab và Uber không gửi thông báo trước về vụ sáp nhập tới CCCS.
 
Ngày 26 tháng 3 năm 2018, Grab và Uber thông báo việc Grab hoàn thành thương vụ mua lại mảng kinh doanh tại khu vực Đông Nam Á của Uber và Uber nắm giữ 27,5% giá trị tài sản của Grab. Việc chuyển giao tài sản được thực hiện ngay lập tức. 
 
Ngày 27 tháng 3 năm 2018, CCCS bắt đầu điều tra thương vụ được gọi là một vụ việc sáp nhập theo Luật Cạnh tranh Singapore. 
 
Ngày 30 tháng 3 năm 2018, CCCS đã dự thảo Hướng dẫn các biện pháp tạm thời và gửi tới các bên liên quan lấy ý kiến phản hồi.
 
Ngày 13 tháng 4 năm 2018, CCCS ban hành Hướng dẫn các biện pháp tạm thời (“IMD”) đối với Grab và Uber để đảm bảo thị trường vẫn mở và có thể cạnh tranh trong quá trình điều tra của CCCS. IMD có hiệu lực ngay. IMD sẽ có hiệu lực cho đến khi CCCS hoàn thành cuộc điều tra; và/hoặc giải quyết những vấn đề cạnh tranh có thể phát sinh hoặc khác biệt từ Thương vụ; hoặc IMD bị CCCS thu hồi do những thay đổi cơ bản trong điều kiện thị trường.
 
Các biện pháp chủ yếu trong IMD yêu cầu như sau: (a) loại bỏ các nghĩa vụ độc quyền lên người lái xe; (b) ngăn chặn dữ liệu hoạt động của Uber được Grab sử dụng nhằm tăng cường sức mạnh thị trường; (c) giữ nguyên giá và mức hoa hồng như trước khi Thương vụ diễn ra; (d) đảm bảo người lái xe và người đi xe được tự do lựa chọn dịch vụ theo sở thích của họ.
 
Ngày 7 tháng 5 năm 2018: Theo yêu cầu của IMD, các bên đã đề xuất Công ty Smith & William LLP là bên được ủy quyền độc lập nhằm giám sát việc tuân thủ các điều khoản của IDM. CCCS chấp thuận việc chỉ định Smith & William LLP. 
 
Ngày 5 tháng 7 năm 2018: CCCS ban hành Dự thảo Quyết định xử lý vi phạm (“PID”) đối với Grab và Uber (kết luận rằng thương vụ này đã vi phạm Điều 54 Luật Luật Cạnh tranh dựa trên việc đánh giá tổng thể của tất cả các thông tin sẵn có).
 
Theo PID, CCCS đã tạm thời nhận thấy rằng Thương vụ đã dẫn đến hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trong nền tảng dịch vụ vận chuyển từ điểm tới điểm, đề xuất Hướng dẫn khôi phục thị trường có khả năng cạnh tranh và áp dụng hình phạt tài chính.
 
CCCS xin ý kiến phản hồi của công chúng về các biện pháp đề xuất liệu có đầy đủ và khả thi để xử lý tác động hạn chế cạnh tranh do thương vụ gây ra hay không.
 
Ngày 24 tháng 9 năm 2018, CCCS đã ban hành Quyết định xử lý vi phạm đối với Grab và Uber. Ngoài các biện pháp khắc phục, CCCS đã phạt tài chính đối với hai công ty này tổng số tiền lên đến 13.001.702 S$. 
 
2. Điều khoản áp dụng
 
Mục 54 của Luật Cạnh tranh Singapore cấm các vụ việc sáp nhập đã hoặc có khả năng làm giảm cạnh tranh đáng kể ở Singapore.
 
Quan điểm chung của CCCS là một vụ việc sáp nhập có thể sẽ không gây ra mối quan ngại về cạnh tranh, trừ khi: Công ty sau khi sáp nhập có/ sẽ có thị phần từ 40% trở lên; hoặc là Công ty sau khi sáp nhập có/ sẽ có thị phần từ 20% đến 40% và thị phần kết hợp sau sáp nhập của ba công ty lớn nhất là 70% trở lên.
 
Các công ty sáp nhập không buộc phải thông báo cho CCCS về việc sáp nhập nhưng họ nên tự đánh giá để xác định xem có cần thông báo cho CCS hay không. Nếu họ lo ngại rằng việc sáp nhập đã vi phạm hoặc có khả năng vi phạm Luật Cạnh tranh, các công ty này phải thông báo vụ việc sáp nhập cho CCS. Trong những vụ việc đó, CCCS sẽ đánh giá tác động của vụ việc sáp nhập đến cạnh tranh và quyết định xem liệu vụ việc sáp nhập có tạo ra hoặc có khả năng dẫn đến sự giảm sự cạnh tranh đáng kể ở Singapore hay không.
 
Trong trường hợp CCCS thấy rằng một thương vụ sáp nhập dự kiến sẽ làm giảm đáng kể cạnh tranh trên thị trường, CCCS có quyền đưa ra các hướng dẫn để khắc phục tác động làm giảm đáng kể cạnh tranh. Ví dụ, CCCS có thể yêu cầu khôi phục tình trạng ban đầu trước khi sáp nhập hoặc khắc phục sửa đổi để ngăn chặn tác động làm giảm đáng kể cạnh tranh. CCCS cũng có thể xem xét việc ban hành các biện pháp tạm thời trước khi ra quyết định cuối cùng về vụ việc sáp nhập.
 
 
Cơ quan Cạnh tranh Singapore (“CCS”) là một cơ quan luật định được thành lập theo Luật Cạnh tranh (Mục 50B) vào ngày 1 tháng 1 năm 2005 dưới sự giám sát của Bộ Thương mại và Công nghiệp để quản lý việc thực thi Luật Cạnh tranh. Ngày 1 tháng 4 năm 2018, CCS đổi tên thành Ủy ban Cạnh tranh và Bảo vệ Người tiêu dùng Singapore (“CCCS”). Luật này trao quyền cho CCCS điều tra các hành vi phản cạnh tranh bị cáo buộc, xác định xem các hành vi đó có vi phạm Luật Cạnh tranh hay không và áp dụng các biện pháp, hướng dẫn và mức phạt tài chính phù hợp. 
 
3. Nhận định của CCCS
 
 
 
(Ảnh: Straits Times)
 
3.1 Sức mạnh Thị trường 
 
Thị trường sản phẩm và thị trường địa lý liên quan được CCCS xác định là  thị trường dịch vụ gọi xe đến chở tại Singapore.
 
Mặc dù không chỉ rõ thị phần của các công ty tham gia vụ việc sáp nhập, CCCS nhận thấy Grab nắm giữ khoảng hơn 80% thị phần vào thời điểm tiến hành điều tra. Điều này cho thấy công ty sau khi sáp nhập có vị trí thống lĩnh trên thị trường liên quan.
 
3.2 Tăng giá sau khi loại bỏ đối thủ cạnh tranh lớn nhất
 
CCCS đã kiểm tra các tài liệu nội bộ của các Bên và nhận thấy rằng Uber sẽ không rời khỏi thị trường Singapore bằng cách đơn giản là chấm dứt kinh doanh nếu Thương vụ này không diễn ra. Ngược lại, Uber có thể tiếp tục hoạt động tại Singapore khi tỉm ra các lựa chọn thương mại mang tính chiến lược khác, như hợp tác với một đối thủ khác trên thị trường hoặc bán cho một công ty mua khác. Thương vụ đã loại bỏ đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Grab, cụ thể là Uber, trong dịch vụ gọi xe đến chở tại quốc đảo này.
 
CCCS đã nhận được rất nhiều khiếu nại từ các lái xe và hành khách về việc tăng giá vé và hoa hồng của Grab sau sáp nhập (như việc giảm số tiền, tần suất khuyến mại cho hành khách và giảm ưu đãi cho các lái xe). Ví dụ, Grab đã thông báo thay đổi Chương trình GrabRewards  vào tháng 7 năm 2018, tức là giảm số điểm tích lũy được của mỗi hành khách trên các chuyến đi của Grab và tăng số điểm cần có để được giảm giá cước. Thật vậy, CCCS đã phát hiện ra rằng giá vé đã thực sự tăng từ 10% đến 15% sau sáp nhập.
 
3.3 Các đối thủ cạnh tranh tiềm năng bị cản trở bởi sự độc quyền và không thể mở rộng để cạnh tranh hiệu quả với Grab
 
Mặc dù có một số công ty nhỏ gia nhập thị trường gần đây, thị phần của các công ty này vẫn không đáng kể. Điều tra của CCCS cho thấy hiệu ứng mạng mạnh gây khó khăn cho các đối thủ cạnh tranh tiềm năng trong việc mở rộng quy mô và mở rộng thị trường, đặc biệt là khi Grab áp đặt các nghĩa vụ độc quyền đối với các công ty taxi, đối tác cho thuê xe và một số người lái xe của Grab. Sự độc quyền của Grab cản trở khả năng tiếp cận các tài xế và các phương tiện cần thiết của các đối thủ tiềm năng trong việc mở rộng thị trường.
 
Đánh giá của CCCS được xác nhận bằng phản hồi từ các công ty gia nhập thị trường cho thấy nếu không có sự can thiệp của CCCS, họ sẽ gặp khó khăn trong việc đạt được mạng lưới khách hàng và người lái xe để cung cấp sản phẩm đạt yêu cầu và có kinh nghiệm đối với cả khách hàng và người lái xe để có thể cạnh tranh hiệu quả với Grab.
                           
4. Kết luận và Quyết định của CCCS 
 
4.1 Thương vụ sáp nhập vi phạm Mục 54 Luật Cạnh tranh
 
Sau khi kết thúc điều tra, CCCS đã phát hiện rằng Thương vụ Sáp nhập có tính hạn chế cạnh tranh, đã được thực hiện và đã vi phạm Mục 54 Luật Cạnh tranh bằng cách làm giảm đáng kể cạnh tranh trong  thị trường dịch vụ  gọi xe đến chở ở Singapore.
 
4.2 Các biện pháp khắc phục và phạt tiền 
 
Các biện pháp khắc phục
 
CCCS đã ban hành Hướng dẫn cho các Bên để giảm bớt tác động của Thương vụ đối với người lái xe và người đi xe, đồng thời mở rộng thị trường và tạo sân chơi công bằng cho các công ty mới gia nhập, bao gồm:
 
a.     Đảm bảo các lái xe Grab được tự do sử dụng các nền tảng gọi xe đến chở và không bắt buộc phải sử dụng nền tảng độc quyền của Grab. Điều này làm tăng lựa chọn cho người lái và người đi xe và làm cho thị trường cạnh tranh hơn. 
 
b. Xóa bỏ các thỏa thuận độc quyền của Grab với mọi công ty taxi tại Singapore nhằm tăng sự lựa chọn cho người lái xe và người đi xe. 
 
c.     Duy trì thuật toán tính giá cước của Grab và tỷ lệ hoa hồng cho lái xe như trước khi sáp nhập. Điều này bảo vệ quyền lợi của người đi xe khỏi việc tăng giá quá mức, và lợi ích của người lái xe không bị tăng tiền hoa hồng phải trả cho Grab; đồng thời không ảnh hưởng đến tính linh hoạt của Grab trong việc áp dụng giá tùy chỉnh trong điều kiện cung cầu bình thường, hoặc hạn chế giá trị khuyến mãi cho người đi xe và những ưu đãi cho người lái mà Grab mong muốn cung cấp. 
 
d.     Yêu cầu Uber bán các xe của Công ty cho thuê xe Lion City Rentals (công ty con thuộc Uber, có 14.000 xe tính đến cuối năm 2017) cho bất kỳ đối thủ cạnh tranh tiềm năng nào có đơn hàng hợp lý dựa trên giá trị thị trường và ngăn chặn Uber bán các xe này cho Grab khi chưa có sự chấp thuận của CCCS. Điều này ngăn cản Grab và Uber mua lại hoặc tích trữ các phương tiện của Lion City Rentals để hai công ty này không thể hạn chế các đối thủ cạnh tranh mới tiếp cận đội xe này. 
 
Hình phạt tài chính
 
Ngoài các biện pháp khắc phục đề cập nêu trên, CCCS đã áp dụng hình phạt tài chính tương ứng đối với Grab và Uber nhằm răn đe một vụ việc sáp nhập đã được thực hiện và không thể đảo ngược, gây tổn hại đến cạnh tranh.
 
Khi tính các mức phạt tài chính, CCCS đã tính đến doanh thu liên quan của các bên; tính chất, thời gian và mức độ nghiêm trọng của các yếu tố vi phạm; các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ (như sự hợp tác của các Bên). Mức phạt tài chính áp dụng như sau: 
 
Grab Inc.: 6.582.055 S$ (hơn 4,8 triệu USD, 111 tỷ VND)
Uber Technologies, Inc.: 6.419.647 S$ (gần 4,6 triệu USD, 109 tỷ VND)
Tổng Cộng: 13.011.702 S$ (tương đương 9,5 triệu USD, 220 tỷ VND)
 
 
5. Bài học kinh nghiệm
 
- Chủ động trong việc điều tra, kịp thời phát hiện các thương vụ tập trung kinh tế có khả năng hạn chế cạnh tranh và áp dụng các biện pháp ngăn chặn khẩn cấp.
- Tham vấn, tham khảo ý kiến các Bộ, ban ngành, hiệp hội, chuyên gia, luật sư trong các vụ việc phức tạp cũng như học hỏi kinh nghiệm quốc tế. 
- Công khai, minh bạch trong quá trình thực thi Luật Cạnh tranh và đối thoại với các bên liên quan. Cân nhắc việc công khai các dự thảo quyết định, các biện pháp khắc phục để công chúng góp ý!
- Tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Cạnh tranh, giám sát việc tuân thủ và thực thi Luật Cạnh tranh./. 
 
 
Viết Mạnh
 
 

 

Thông tin khác